نگاهی به آداب و اعمال ورود به ماه محرم الحرام و بزرگداشت سید الشهدا

بدانکه این ماه ، ماه حُزن اهل بیت علیهم السلام و شیعیان ایشان است و از حضرت امام رضا علیه السلام روایت استکه چون ماه محرّم داخل مى شد پدرم را کسى خندان نمى دید و اندوه و حُزن پیوسته بر او غالب مى شد تا روز دهم چون روز عاشورا مى شد آن روز، روز مصیبت و حزن و گریه او بود و مى فرمود امروز روزى است که حسین علیه السلام شهید شده است .

ماه محرم ارزش و احترام خاصی در میان مردم دارد. یکی از کارهای شایسته برای دوستداران امام حسین(ع) در این ماه که به نام بلند ایشان متبرک شده است، تأمل در آداب و اعمال بزرگداشت این ماه و به ویژه روزهای شهادت حضرت(ع) است.
وارث : با توجه به اینکه هر ماه آداب خاص خود را دارد که در کتب ادعیه و اخلاق ذکر شده است؛ برای ماه محرم نیز اعمال و مراقبات خاصی ذکر شده است. عشق به امام حسین(ع) و خدمت به ایشان ویژگی مشترک شیعیان است و اگر شناخت رسالت و حرکت سیدالشهدا(ع) نیز در کنار این عشق و دوستی قرار گیرد، اتفاقات خوبی برای روح و جان انسان می‌​افتد.
آداب ورود به ماه محرم توصیه‌​هایی برای بزرگداشت این ماه و آمادگی برای هم​سو شدن با روح عاشورا و اندیشه‌​های بلند و الهی حضرت اباعبدالله(ع) است.
در کتاب ارزنده المراقبات که موضوع آن بیان مهم​ترین اعمال و مراقبات سال و ذکر نکاتى درباره سیر و سلوک است پیرامون مراقبات خاص ماه محرم نکات زیبایی مطرح شده است؛ مرحوم آیت‌الله میرزا جواد آقا ملکی در ابتدای سخن خود درباره ماه محرم به آمادگی روحی برای ورود به این ماه توصیه کرده است. سخن این عالم بزرگوار به اجمال چنین است:

آشکار شدن آثار اندوه از مصیبت​​های عاشورا

سزاوار است حال دوستان آل محمد(ص) به حکم دوستى، وفا و ایمان به خداوند بلند مرتبه و رسول کریم، در دهه اول محرم تغییر کرده و در دل و سیماى خود، آثار اندوه و درد این مصیبت​هاى بزرگ و دردناک را آشکار نمایند. باید مقدارى از لذائذ زندگى را که از خوردن و نوشیدن و حتى خوابیدن و گفتن به دست می‌​آید ترک نموده و مانند کسى باشند که پدر یا فرزند خود را از دست داده و لازم است خدا و پیامبر و امامش را بیش از خود، فرزندان و نزدیکانش دوست داشته باشد.
ایشان توصیه​‌های قابل تأملی برای روزهای تاسوعا و عاشورا دارد که التزام به آنها جهت آمادگی روحی و همدردی با امام حسین(ع) و خاندان ایشان مؤثر خواهد بود. از دیگر توصیه​‌ها برای این ماه این است که در دهه اول، هر روز امام حسین(ع) را با زیارت عاشورا زیارت نماید و اگر مى‌تواند مراسم عزادارى آن حضرت را در منزل خود با نیتى خالص برپا کند و اگر نمى‌تواند، در مساجد یا منازل دوستانش به برپایى این مراسم کمک کند و از خودنمایى دور شود.

تأمل در آزادگی امام حسین(ع) و برکات ایشان برای اسلام

تأمل در مصیبت​های وارده بر امام حسین(ع) و خاندان ایشان از دیگر توصیه​‌ها برای این ماه و به ویژه دهه اول است. مؤلف کتاب المراقبات در این باره چنین اظهار می‌دارد: امام(ع) به فرموده جدش(ص) سزاوارتر از آنان نسبت به خودشان است و به این جهت که او این مصیبت​‌ها را پذیرفت و وجود شریف خود را فداى پیروان خود نمود تا آنها را از عذاب دردناک رهایى بخشد. ایشان به یتیم شدن فرزندان و عزیزان و اسارت حرم و زنان و کشته شدن فرزندان و برادران و دودمان خود رضایت داد تا پیروانش را از گمراهى و پیروى گمراه کنندگانى که هلاکت شده و دیگران را به هلاکت مى​کشانند نجات داده و بدین وسیله آنان را از گناهان بزرگ و آتش رهایى بخشد؛ بنابراین به حکم وفا و مواسات که از صفات عالى انسانى است، لازم است همان چیزى را که امام(ع) به آنان عنایت کرده، آنان نیز به امام(ع) تقدیم نموده و همانگونه که امام(ع) خود را فداى آنها نمود آنان نیز خود را فداى او نمایند.
با گفتارى صادقانه و با زبان حال سخن گفتن با امام حسین(ع) از دیگر توصیه‌​ها برای دوستداران حضرت است.

اعمال شب اول محرم

در اعمال این ماه آمده است: یکى از اعمال مهم، دعاى اول ماه است. به جهت اینکه اول این ماه اول سال نیز هست و از طرف دیگر دعاهاى قبل از وقت نیز تأثیر خاصى در برآورده شدن حاجات و رسیدن به امور مهم دارد، این دعا تأثیر زیادى در سلامتى و دورى از آفات دینى و دنیایى آن سال و بهبودى حال و بدست آوردن نیکی​‌ها دارد.
در اعمال شب اول محرم در کتاب اقبال سیّد بن طاووس چند نماز ذکر شده است:
اول: صدر رکعت که در هر رکعت‏ سوره‌‏​هاى حمد و سوره توحید خوانده می‌​شود.
دوم: دو رکعت که در رکعت اول سوره‏​‌هاى حمد و انعام و در رکعت‏ دوم سوره‏‌​هاى حمد و یس خوانده مى‏​شود.
سوم: دو رکعت که در هر رکعت سوره حمد و یازده سوره توحید خوانده می‌‏شود.
علما توصیه کرده‌​اند بهتر است در شب اول، برخی از نمازهایى که در این شب وارد شده به مقدار حال و توانایى خود خوانده شود(حداقل دو رکعت نمازى که شامل حمد و یازده بار توحید است) پس از آن دعای زیبایی از پیامبر اکرم(ص) در کتب دعا و از جمله مفاتیح الجنان یاد شده است که بعد از این نماز خوانده می‌​شود؛ این دعا چنین است:
اَللّهُمَّ اَنْتَ الاِْلهُ الْقَدیمُ وَهذِهِ سَنَهٌ
خدایا تویى معبود ازلى و این سال
جَدیدَهُ فَاَسْئَلُکَ فیهَاالْعِصْمَهَ مِنَالشَّیْطانِ وَالْقُوَّهَ عَلى هذِهِ النَّفْسِ
تازه است از تو خواهم در این سال نگهداریم را از شیطان و نیروى بر این نفس
الاْمّارَهِ بِالسّوَّءِ وَالاِْشْتِغالَ بِما یُقَرِّبُنى اِلَیْکَ [یاکَریمُ] یا ذَاالْجَلالِ
که پیوسته به گناه فرمان مى دهد و سرگرمى بدانچه مرا به تو نزدیک کند اى صاحب جلالت
وَالاِْکْرامِ یا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ یا ذَخیرَهَ مَنْ لا ذَخیرَهَ لَهُ یا حِرْزَ
و بزرگوارى اى تکیه گاه کسى که تکیه گاهى ندارد اى ذخیره آنکس که ذخیره ندارد اى پناهگاه
مَنْ لا حِرْزَ لَهُ یا غِیاثَ مَنْ لا غِیاثَ لَهُ یا سَنَدَ مَنْ لا سَنَدَ لَهُ یا کَنْزَ
آنکس که پناهگاهى ندارد اى فریادرس آنکس که فریادرسى ندارد اى پشتیبان آنکس که پشتیبانى ندارد اى گنج
مَنْ لا کَنْزَ لَهُ یا حَسَنَ الْبَلاَّءِ ی ا عَظیمَ الرَّج اَّءِ ی ا عِزَّ الضُّعَف آءِ ی ا مُنْقِذَ
آنکس که گنجى ندارد اى که آزمایشت نیکو است اى بزرگ مایه امید اى عزت بخش ناتوانان اى نجات بخش
الْغَرْقى یا مُنْجِىَ الْهَلْکى یا مُنْعِمُ یا مُجْمِلُ یا مُفْضِلُ یا مُحْسِنُ
غریقان اى خلاص کننده هالکان اى نعمت بخش اى زیباپرور اى فزون بخش اى نیکوده
اَنْتَ الَّذى سَجَدَ لَکَ سَوادُ اللَّیْلِ وَنُورُ النَّهارِ وَضَوْءُ الْقَمَرِ وَشُعاعُ
تویى که سجده کرد (و به کمال خضوع درآمد) برایت سیاهى شب و روشنى روز و تابش ماه و شعاع
الشَّمْسِ وَدَوِىُّ الْمآءِ وَحَفیفُ الشَّجَرِ یا اَللّهُ لا شَریکَ لَکَ اَللّهُمَّ
خورشید و صداى ریزش آب و بهم خوردن درخت اى خدایى که شریک ندارى خدایا
اجْعَلْنا خَیْراً مِمّا یَظُنُّونَ وَاغْفِرْ لَنا ما لا یَعْلَمُونَ وَلا تُؤ اخِذْنا بِما
قرارمان ده بهتر از آنچه مردم گمان کنند و بیامرز از ما آنچه را که نمى دانند و مگیر ما را بدانچه
یَقُولُونَ حَسْبِىَ اللّهُ لا اِلهَ اِلاّ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ
گویند بس است مرا خدا معبودى جز او نیست بر او توکل کنم و او است پروردگار عرش
الْعَظیمِ امَنّا بِهِ کُلُّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَما یَذَّکَّرُ اِلاّ اُولُوا الاْلْبابِ رَبَّنا
عظیم ایمان داریم به او و هرچه هست از نزد پروردگار ما است و اندرز نگیرند جز خردمندان پروردگارا
لاتُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ اِذْ هَدَیْتَنا وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَهً اِنَّکَ اَنْتَ الْوَهّابُ
منحرف مساز دلهاى ما را پس از آنکه هدایتمان کردى و ببخش به ما از پیش خود رحمتى که براستى تویى بخشایشگر
در کتاب اقبال نقل شده است فرداى آن روز(روز اول محرم) را روزه بگیرد. در روایت آمده است: کسى که چنین عملى را انجام دهد، مانند کسى است که به مدت یک سال کارهاى خوب انجام داده و تا سال آینده محفوظ خواهد بود.

استحباب روزه دهه اول محرم

از شیخ طوسى نقل شده است که روزه دهه اول محرم مستحب است ولىکن روز عاشورا تا بعد از عصر از خوراکى و آشامیدنى خوددارى کند و بعد از عصر کمی تربت تناول کند و سیدبن طاووس روایت کرده است که روزه تمام این ماه فضیلت‏ دارد و روزه آن روز روزه‌‏​دار را از هر گناهى حفظ می​کند. همچنین روز سوم محرم روز رهایی حضرت یوسف از زندان است و هرکه این روز را روزه بدارد، آسان فرماید حق تعالى بر او کارهاى مشکل را و برطرف کند از او اندوه را و در روایت نبوى صَلَّى اللَّهِ عَلِیهِ وَاله است که دعایش مستجاب شود .

رعایت اخلاص

رعایت اخلاص از دیگر نکات دیگر برای انجام اعمال و مراسم ماه محرم است. در کتاب المراقبات در این باره آمده است:
آنچه در این باب و غیر آن اهمیت دارد، این است که این کارها را به دلیل رسم و عادت انجام نداده و سعى کنیم این کارها را با نیتى خالص و براى رضاى خدا انجام داده و در خلوص خود نیز صادق باشیم. زیرا کار کوچکى که با نیت خالصانه صادقانه همراه باشد بهتر از کارهاى زیادى است که خلوص و صداقت در آن نباشد؛ حتى اگر چندین هزار برابر باشد.

توصیه​‌هایی​ برای برگزارکنندگان مراسم عزاداری حضرت سیدالشهدا(ع)

وی توصیه می​​‌کند: هنگام انجام اعمال باید مواظب باشد که ریا و دوستى ستایش ‍مردم در نیت او وارد نشود و براى اینکه بفهمد ریا در نیتش وارد شده یا نه، مى​تواند به جاى اینکه مثلا در خانه خود عزادارى را برپا کند در منزل دوست خود این کار را انجام دهد به طورى که مردم ندانند او مجلس را برگزار کرده است. آنگاه ببیند حال قلب او از این کار تغییر پیدا مى​کند و حال او از شکوه مجلس یا سادگى آن در صورتى که مردم بدانند که او برپا کننده مجلس عزا مى​باشد یا ندانند، تفاوت می​کند یا خیر.
اگر در تمام این مسائل تفاوتى ندید، ببیند که آیا دوست دارد سخنران یا روضه خوانى را که براى عزادارى دعوت مى​کند از کسانى باشد که معروف بوده و در مجالس اعیان و اشراف به ذکر مصایب امام(ع) مى‌پردازند یا نه؛ به خصوص در صورتی که مصایبى را که غیر معروفین از امام (ع) نقل مى‌کنند از منابع معتبر بوده و از این جهت از لحاظ شرعى بهتر باشد. و یا ببیند آیا براى او فرق مى‌کند که اهل مجلس او از فقرا یا ثروتمندان باشند؟.
اگر در این ملاک​هایى که براى تشخیص ریا ذکر شد تأمل کند مى​بیند که راه براى ورود ریا در عزاداریش بسیار وسیع است و براى بستن این راه باید عمل خود را از دیگران بپوشاند و آن را مخفى نماید؛ بدین شکل که مجلس عزادارى را در منزل دیگری منعقد کند و به گونه‌اى عمل کند که کسى نداند مجلس ‍را او برگزار نموده است و تلاش کند عمل خود را از هر جهت صحیح انجام دهد به این ترتیب که کسى را براى خواندن مصیبت دعوت کند که باتقوا و در خواندن مصیبت راستگو باشد.
همچنین در احترام به شرکت کنندگان، فقیر و غنى براى او فرقى نکرده و براى احترام گذاشتن به آنان امتیازات دینى را رعایت کند نه امتیازات دنیوى را. زیرا صحت اعمال اسرار زیادى دارد که در قبول و افزایش پاداش آنها مؤثر است.
منبع: ایکنا


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *